Wat ik leerde over… autisme spectrum stoornis: van zandpaadje naar bestrating

Ik kijk naar een filmpje van een gemiddeld begaafde vrouw met een autisme spectrum stoornis en ben diep onder de indruk van de vele stappen die er voor haar gevisualiseerd moeten worden om het huishouden te kunnen doen. Er wordt letterlijk uitgetekend in welke banen ze een kamer moet stofzuigen. Als zij al zoveel structuur en training nodig heeft, wat zullen onze cliënten met een verstandelijke beperking dan wel niet nodig hebben?

Deze vragen stel ik mezelf in de mooie kapel op het Berg en Bosch terrein in Bilthoven waar ik een lezing volg voor begeleiders over Geef me de Vijf door Antoinette Vogelzang van Geef de Vijf. Ik werk al jaren met elementen uit die methodiek en ben erg nieuwsgierig wat zij daar over vertelt.

In een autistisch brein is niets vanzelfsprekend

Voor iedere vaardigheid en situatie moet eerst een nieuw paadje aangelegd worden. Dat begint met een zandpaadje, dat eerst nog wegspoelt in een regenbuitje. Deze wordt platgewalst door er steeds overheen te gaan en tot slot betegeld. Het autistische brein met een verstandelijke beperking heeft dus veel structuur en herhaling nodig.

Meer structuur en overzicht

Als ik diagnostiek doe bij onze bewoners en kinderen met autisme, adviseer ik standaard meer structuur en overzicht. Vaak reageren begeleiders en ouders daarop met: maar we hebben al een dagprogramma en hij weet echt wel wat er gaat komen. Het is heel mooi dat er al zo gewerkt wordt met structuur en vanuit een neurotypisch brein bezien lijkt dat ook voldoende.

Ik denk gelijk aan Sara, een meisje met een autisme spectrum stoornis (ASS) en matig verstandelijke beperking. Zij gaat zo graag schommelen, dat ze in de speeltuin altijd hardhandig andere kinderen van de schommel duwt. Heel logisch, want die zitten op haar behoefte. Samen met de logopediste kijken we naar wat zij nodig heeft om een ‘paadje’ schommelen aan te leggen. Er wordt een fotoboekje gemaakt, waarin wordt uitgelegd wat ze kan doen als er een ander kind op de schommel zit. In dit geval was het heel duidelijk dat er meerdere paadjes naar de schommel aangelegd mochten worden. Vaker hebben we het niet meteen door. Zoals een man die telkens met tekenen stopte omdat de potloodpunt niet meer scherp was. Daardoor kon er in zijn autismebrein gewoon niet meer getekend worden. Pas toen het paadje werd aangelegd: ‘je kan dan een ander potlood pakken’, kon hij weer met plezier verder tekenen. 

Dus voor ons ligt er steeds weer de uitnodiging om te kijken welke paadjes er nog aangelegd mogen worden.

Ymkje van der Haar is gedragsdeskundige/orthopedagoog diagnostiek bij Lievegoed. Als zij vertelt dat ze werkt met mensen en kinderen met een verstandelijke beperking, is de reactie vaak: “wat goed van jou!” Terwijl het voor haar juist een groot geluk in haar leven is dat ze met deze mensen en kinderen mag werken. Regelmatig deelt zij in een blog de kleine en grote leermomenten in haar werk.